Chương 7
Sao lưu 3-2-1-1-0: vì sao đồng bộ không phải backup
7.1 Mục tiêu học tập
- Giải thích quy tắc 3-2-1-1-0.
- Phân biệt đồng bộ (sync), dự phòng phần cứng (RAID) và sao lưu (backup).
- Đánh giá hệ thống hiện tại của mình đã đạt bao nhiêu chữ số trong 3-2-1-1-0.
7.2 Khái niệm
Quy tắc 3-2-1-1-0
| Chữ số | Ý nghĩa |
|---|---|
| 3 | Ít nhất 3 bản sao dữ liệu (bản chính + 2 bản sao lưu) |
| 2 | Trên ít nhất 2 loại phương tiện lưu trữ khác nhau |
| 1 | Ít nhất 1 bản ở nơi khác (offsite) |
| 1 | Ít nhất 1 bản bất biến (immutable) hoặc ngắt mạng (air-gapped) |
| 0 | 0 lỗi khi khôi phục: có thử khôi phục định kỳ và xác minh |
Sync, RAID, backup
| Khái niệm | Bảo vệ khỏi | Không bảo vệ khỏi |
|---|---|---|
| Đồng bộ đám mây | Mất một thiết bị | Xóa nhầm, mã độc tống tiền (thay đổi được đồng bộ theo) |
| RAID / ổ phản chiếu | Hỏng một ổ cứng | Xóa nhầm, mã độc, hỏng cả thiết bị, cháy nổ |
| Backup có phiên bản | Xóa nhầm, mã độc (nếu có bản cũ) | Mất cả nơi lưu backup nếu không có offsite |
| Bản bất biến / ngắt mạng | Mã độc, kẻ gian có quyền quản trị | Thiên tai nếu cùng nơi (cần thêm offsite) |
Bản sao trong cùng một tài khoản đám mây (thư mục A chép sang thư mục B) không phải backup. Cùng tài khoản, cùng rủi ro.
Xác minh bằng mã băm
Khi chép dữ liệu, tính mã băm (ví dụ SHA-256) ở nguồn và đích rồi so sánh. Trùng khớp nghĩa là bản sao đúng từng bit. Quy tắc: không xóa nguồn khi chưa đối chiếu mã băm.
7.3 Ví dụ minh họa
Hệ thống cũ của anh A: laptop + thư mục đồng bộ đám mây. Anh A tưởng có 2 bản. Thực tế:
- Xóa nhầm trên laptop → đám mây xóa theo sau vài giây.
- Thùng rác đám mây giữ 30 ngày; anh A phát hiện sau 45 ngày.
Hệ thống mới:
| Chữ số | Thực hiện |
|---|---|
| Bản 1 (chính) | NAS ở nhà |
| Bản 2 | Ổ SSD rời, phần mềm backup có phiên bản, có mã hóa |
| Bản 3 (offsite) | Dịch vụ lưu trữ đối tượng trên đám mây, backup có mã hóa phía máy khách |
| 2 loại phương tiện | HDD trong NAS + SSD rời + đám mây |
| 1 bất biến | Snapshot bất biến trên NAS, khóa 30 ngày |
| 1 ngắt mạng | SSD rời chỉ cắm khi chạy backup, xong rút ra |
| 0 lỗi | Mỗi tháng khôi phục thử một thư mục ngẫu nhiên, đối chiếu mã băm |
7.4 Sai lầm thường gặp
- Gọi thư mục đồng bộ là backup.
- Coi RAID là backup.
- Backup mã hóa nhưng không giữ khóa mã hóa ở nơi khác (xem Chương 9).
- Chưa bao giờ thử khôi phục.
- Xóa dữ liệu nguồn ngay sau khi “chép xong” mà chưa đối chiếu.
7.5 Checklist
7.6 Bài tập
- Chấm điểm hệ thống của bạn: đạt bao nhiêu chữ số trong 3-2-1-1-0?
- Thực hành: chép một thư mục 1GB sang ổ khác, tính SHA-256 hai bên và so sánh.
- Kịch bản: “Mã độc mã hóa toàn bộ laptop lúc 2 giờ sáng”. Sáng ra, bản nào của bạn còn sạch?
7.7 Tóm tắt
- Sync không phải backup; RAID không phải backup.
- 3-2-1-1-0: chữ số “0” (thử khôi phục) là chữ số hay bị bỏ qua nhất.
- Không xóa gì khi chưa đối chiếu mã băm.